Saturday, May 25, 2024
spot_img
HomeTODAYS SPECIALConsumer right day : राष्ट्रीय ग्राहक हक्क दिन, ग्राहक म्हणून काय...

Consumer right day : राष्ट्रीय ग्राहक हक्क दिन, ग्राहक म्हणून काय आहेत तुमचे अधिकार

ग्राहक हक्क संरक्षणासाठी देशात ग्राहक सरंक्षण विधेयक मंजूर करण्यात आले.या विधेयकावर 24 डिंसेबर 1986 रोजी राष्ट्रपतींनी स्वाक्षरी केल्यानंतर देशभरात तो कायदा म्हणुन लागु झाला आहे. त्यामुळे या दिवसाचे औचित्य साधुन भारतात 24 डिंसेबर रोजी हा दिवस ग्राहक हक्क दिन म्हणुन साजरा २०२३, म्हणून साजरा केला जातो. एक ग्राहक म्हणून कोणकोणते अधिकार आहेत, एखाद्या प्रसंगी तक्रार कुठे आणि कशी करायची यासंदर्भातील अद्ययावत माहिती जाणून घेउया.

 

ग्राहक बाजारपेठेचा राजा असतो, (Customer is king of Market) असं म्हटलं जातं. त्यामुळे ग्राहकांना खरेदीसाठी उद्युक्त करण्यासाठी विक्रेत्यांकडून अनेक प्रयत्न केले जातात, अनेक आमिषे दाखवली जातात.

अनेकदा यातून फसवणूकीचे प्रकार सुध्दा होत असतात.पण एक ग्राहक म्हणून एखादी वस्तू किंवा सेवा विकत घेताना कायद्याने अधिकार दिले आहेत. ‘जागो ग्राहक या योजनेद्रारे

या ग्राहकांच्या हिताचे संरक्षण करणे हे प्रत्येकाला बंधनकारक आहे.

ग्राहक म्हणजे कोण आहेत ?
नविन सुधारित कायदा २०१९ कायद्याचे कलम २(७) कायद्याच्या दृष्टीने ग्राहक कोण आहे हे खालील प्रकारे स्पष्ट करते.
“जी व्यक्ती मोबदला म्हणून कोणतीही वस्तू किंवा सेवा खरेदी करते, ज्याचे पैसे दिले गेले आहेत किंवा वचन दिलेले आहे किंवा अंशतः दिलेले आहे आणि अंशतः वचन दिले आहे,

किंवा स्थगित पेमेंटच्या कोणत्याही प्रणाली अंतर्गत अशा वस्तू किंवा सेवांचा लाभार्थी. कायद्याच्या अंतर्गत, “कोणतीही वस्तू खरेदी करते” आणि “कोणतीही सेवा भाड्याने घेते किंवा मिळवते”

या अभिव्यक्तीमध्ये इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांद्वारे किंवा टेलिशॉपिंग किंवा थेट विक्री किंवा बहु-स्तरीय विपणनाद्वारे ऑफलाइन किंवा ऑनलाइन व्यवहार समाविष्ट आहेत.

जे लोक ग्राहक बनण्यास पात्र नाहीत त्यांचीही व्याख्या कायदा करतो. यात समाविष्ट आहेत:
*जे लोक मोफत वस्तू मिळवतात
*जे लोक सेवा मोफत घेतात
*जे लोक पुनर्विक्रीसाठी किंवा कोणत्याही व्यावसायिक हेतूसाठी वस्तू मिळवतात
*जे लोक कोणत्याही व्यावसायिक हेतूसाठी सेवांचा लाभ घेतात
*सेवेच्या करारानुसार सेवांचा लाभ घेणारे लोक
ग्राहक संरक्षण कायदा, २०१९ अंतर्गत ग्राहकांच्या मुलभुत अधिकार
कायद्यानुसार ग्राहकांना खालील सहा मुलभुत अधिकार दिलेले आहेत.
1.सुरक्षिततेचा अधिकार
2.माहिती मिळण्याचा अधिकार
3.निवडण्याचा अधिकार
4.ऐकण्याचा अधिकार
5.निवारण मागण्याचा अधिकार
6.ग्राहक जागृतीचा अधिकार

ग्राहक विवाद निवारण करिता शासकीय कार्यालय
*जिल्हा ग्राहक विवाद निवारण आयोग किंवा DCDRCs (जिल्हा आयोग)

* राज्य ग्राहक विवाद निवारण आयोग किंवा SCDRCs (राज्य आयोग)

* राष्ट्रीय ग्राहक विवाद निवारण आयोग किंवा NCDRC (राष्ट्रीय आयोग)

तक्रार दाखल करण्याची मुदत किती आहे?
ज्या तारखेपासून कारवाईचे कारण उद्भवले त्या तारखेपासून दोन वर्षांच्या आत तक्रार नोंदवावी लागते. याचा अर्थ सेवेतील कमतरता किंवा वस्तूंमध्ये

दोष आढळल्याच्या दिवसापासून दोन वर्षांचा कालावधी असेल.
ग्राहकाला आयोगात त्याची बाजू मांडण्यासाठी वकिलाची गरज आहे का?

ग्राहकांना वकिलाचा समावेश करण्याची आवश्यकता नाही. तो स्वत:हून तक्रारी दाखल करण्यास आणि सुनावणीदरम्यान स्वतःचे प्रतिनिधित्व करण्यास मोकळे आहे.

असे म्हटले आहे की, ग्राहकाची इच्छा असल्यास कायदेशीर सल्लागाराची(वकीलाची) सेवा घेण्यास मोकळे आहे.

ग्राहक न्यायालयासमोर तक्रार कशी करावी?
ग्राहकाला त्याची तक्रार ऑफलाइन किंवा ऑनलाइन पद्धतीने लिखित स्वरूपात करावी लागते. ऑनलाइन तक्रार दाखल करण्यासाठी,

ग्राहक येथे https://edaakhil.nic.in/index.html भेट देऊ शकतात.

spot_imgspot_img
RELATED ARTICLES
- Advertisment -spot_img

Today Artical

Most Popular

You cannot copy content of this page